EN Version - Version FR - NL Versie

Commercial agency: the CJEU confirms the nullity of premature settlement agreements

1. The CJEU judgment of 23 April 2026 rendered on a request for a preliminary ruling from the Belgian Court of Cassation

The Court of Justice of the European Union (the “CJEU” or the “Court”) delivered, on 23 April 2026,¹ a landmark judgment in the field of commercial agency. The question submitted to the Court concerned a specific issue, namely at what point in time a commercial agency contract comes to an end within the meaning of Directive 86/653/EEC.²

The Court held, in its judgment, that the commercial agency contract comes to an end only on the date of expiry of the notice period and not at the time when the agent becomes aware, or could reasonably have become aware, of the termination of the contract. This judgment marks the end of the practice of “early settlements”, those settlement agreements concluded during the notice period, and now requires businesses to rethink their exit strategy.

Furthermore, the decision – limited to the question referred for a preliminary ruling – also raises certain questions.

2. The background: a bank, three agents and a contested agreement

In this case, a Belgian bank had concluded three commercial agency contracts with bank agents, in 2003 and 2006 respectively. In July 2016, the bank terminated these three contracts, subject to various notice periods ranging from one to six months.

On 27 October 2016, while certain notice periods were still running, the parties concluded a comprehensive agreement settling all the financial consequences of the termination: indemnity in lieu of notice, goodwill indemnity and additional indemnity.

The agents subsequently invoked the nullity of this agreement, arguing that it had been concluded under pressure from the bank and that it contravened the mandatory provisions protecting the commercial agent, insofar as the settlement had been signed before the effective end of the contract.

The Belgian courts of substance, namely the Dutch-speaking Enterprise Court of Brussels, followed by the Brussels Court of Appeal, dismissed this argument, holding that the agents had regained their contractual freedom as soon as the termination had been notified and could therefore freely dispose of their rights.

The Court of Cassation, considering that the question directly concerned the interpretation of Directive 86/653/EEC, referred a question for a preliminary ruling to the CJEU.

3. The question referred for a preliminary ruling

The question referred was the following: must a commercial agency contract be regarded as having come to an end at the time of the actual termination of the contract, that is to say on the date of expiry of the notice period, or at the time when the commercial agent becomes aware, or could reasonably have become aware, of the termination of the contract?

4. The CJEU rules in favour of full protection of the commercial agent until the end of the notice period

In its judgment, the CJEU opted for a protective interpretation, relying on three grounds:

(i) First, the Court recalled that Directive 86/653/EEC aims to protect commercial agents in their relations with their principals. Articles 17 to 19 of Directive 86/653/EEC are mandatory in nature, as confirmed by Article 19, which prohibits any derogation to the detriment of the agent before the expiry of the contract. According to the Court, any interpretation of these provisions that could prove detrimental to the commercial agent is excluded.

(ii) Second, the Court observed that, until the expiry of the notice period, the agent remains bound to perform the contract and remains economically dependent on the principal. It is only after the actual termination of the contractual obligations that the agent ceases to be dependent on the professional income granted by the principal. The termination of the contract does not, in itself, put an end to the relationship of economic dependence between the parties.

(iii) Third, the Court noted that Article 15(2) of Directive 86/653/EEC prohibits the parties from agreeing on shorter notice periods, which demonstrates the EU legislature’s intention to protect the agent throughout the entire notice period. According to the Court, a principal might be tempted to terminate the contract at the moment when the relationship with the clients brought in by the agent is flourishing, in order to limit the amount of the indemnity payable to the agent.

The Court concluded that Articles 15(2) and 19 of Directive 86/653/EEC must be interpreted as meaning that a commercial agency contract comes to an end, not on the date on which the commercial agent becomes aware of the termination, but only on the date of expiry of the notice period.

It follows that the mandatory protection of the agent applies throughout the entire notice period and that any derogation to the detriment of the agent concluded before that date is liable to be annulled.

5. The unanswered question: when does the mandatory protection of the agent end where the notice period given by the principal is shorter than the statutory minimum?

In its judgment, the Court did not specifically examine the scenario that could arise where the notice period given by the principal does not comply with the minimum duration mandatorily prescribed by Article 15(2) of Directive 86/653/EEC and Article X.16 of the Code of Economic Law (CEL).

The wording of the question referred for a preliminary ruling by the Court of Cassation did not specifically address this distinction between the end of the notice period given by the principal – not necessarily compliant with the minimum duration prescribed by the law and Directive 86/653/EEC – and the end of the statutory notice period.

Since the Court emphasises that the parties may not agree on shorter notice periods than those prescribed by Article 15(2) of the Directive – characterising the legislature’s intention to protect the commercial agent throughout the entire duration of that minimum notice period (paragraph 34 of the judgment) – one could argue that settlement agreements concluded between agents and principals would only be valid if concluded, not only after the expiry of the notice period notified by the principal, but also after the expiry of the minimum notice period mandatorily imposed by Directive 86/653/EEC and the law (where the former period is shorter than the latter).

The Belgian legislature has, however, specifically sanctioned non-compliance with the minimum statutory notice period by means of an indemnity in lieu of notice – not provided for by Directive 86/653/EEC – which is equal to the current remuneration, corresponding either to the duration of the notice period or to the remaining part thereof (Article X.16 of the CEL). Accordingly, in the event of an insufficient notice period, the agent is already protected since the agent is entitled to an additional indemnity in lieu of notice, in respect of which the agent could only enter into a settlement – if one follows the Court’s reasoning – after the end of the insufficient notice period granted to the agent.

This specific question was not addressed by the Court.

6. Does the determination of the end of a commercial agency contract not fall within the scope of the general law of obligations?

A reading of this judgment prompts one final reflection with regard to the general law of obligations.

One may indeed wonder what justified the Belgian courts seised of the case in raising the question of when the commercial agency contract came to an end, when, at first sight, the question does not specifically fall within the scope of commercial agency law (Directive 86/653/EEC does not, moreover, address it) but rather within the general law of obligations.

A contract for an indefinite period comes to an end at the end of the notice period and a fixed-term contract comes to an end on its contractual expiry date (Articles 5.75 and 5.76 of the Civil Code).

It is difficult to understand on what basis the courts of first instance and appeal³ were able to accept that the end of the commercial agency contract – and therefore of the protection of the law – could occur “at the time when the commercial agent becomes aware, or could reasonably have become aware, of the termination of the contract”, when it is commonly accepted that the notification of a notice of termination does not necessarily put an end, with immediate effect, to the contract, and certainly not when such notice is accompanied by a notice period.

Would it not have been more appropriate to frame the question from the perspective of waiver: from what point in time may an agent validly waive its rights (and therefore enter into a settlement)? The debate would then have focused on the mandatory nature of the provisions of Directive 86/653/EEC and of the provisions of Title 1 of Book X of the CEL.

7. Practical implications – Key takeaways

(i) The end of premature settlement agreements.

The practice of concluding a comprehensive termination agreement during the notice period of a commercial agency contract has been definitively called into question.

Businesses will need to act in two stages: first, during the notice period, negotiate the consequences of the termination of the contract, and then, from the effective end of the contract onwards, finalise the settlement agreement negotiated beforehand, which may provide for waivers (total or partial) by the agent of its rights.

(ii) Short limitation period for claims arising from the commercial agency contract 

It should also be recalled that claims arising from the commercial agency contract are subject to a short limitation period of one year from the termination of the contract (Article 17(5) of Directive 86/653/EEC and Article X.24 of the CEL).

This period should be compared with the limitation period for actions for annulment under general law, which is five years (Article 5.60 of the Civil Code).

Should a premature settlement agreement concluded between a commercial agent and its principal be challenged within the one-year or the five-year period? This question is also not addressed in the decision under review.

In any event, the agent will be required to assert its rights to the indemnity in lieu of notice, the goodwill indemnity and the additional indemnity, at the latest, within one year from the effective termination of the commercial agency contract.

In many cases, this period may have already expired – thereby barring any claims by the agent under commercial agency law – if one were to accept that it is the general law limitation period for actions for annulment that applies to actions for annulment of a settlement agreement concluded between a principal and an agent.

(iii) Our recommendations

For principals:

• Review internal procedures for the termination of commercial agency contracts in light of this judgment.
• Do not conclude definitive settlement agreements before the expiry of the minimum statutory notice period – as a precaution – rather than the notified notice period, where the latter is shorter than the former.
• Favour a multi-step approach: (i) notification of the termination; (ii) informal negotiation during the minimum notice period; (iii) conclusion of the settlement agreement after its expiry.
• Assess prior settlement agreements that may still be open to challenge.

For commercial agents:

• Be aware of the strengthening of their negotiating position during the notice period.
• Do not prematurely waive rights, knowing that the mandatory protection runs until the expiry of the notice period.
• Review prior termination agreements, dating from less than one year following the termination of the commercial agency contract, that may have been concluded on terms unfavourable to the agent during the notice period.

Footnotes:

1. Case C-204/25, ECLI:EU:C:2026:3382.

2. Council Directive 86/653/EEC of 18 December 1986 on the coordination of the laws of the Member States relating to self-employed commercial agents (“Directive 86/653/EEC”). In Belgian domestic law, Directive 86/653/EEC was transposed by the Act of 13 April 1995, subsequently incorporated, by the Act of 2 April 2014, into Title 1 of Book X of the Code of Economic Law.

3. The decisions at first instance and on appeal are, to our knowledge, unpublished.

Agence commerciale : la CJUE confirme la nullité des accords transactionnels anticipés

1.  L’arrêt de la CJUE du 23 avril 2026 rendu sur question préjudicielle posée par la Cour de cassation belge 

La Cour de justice de l'Union européenne (la « CJUE » ou la « Cour ») a rendu, le 23 avril 2026, un arrêt majeur en matière d'agence commerciale¹. La question soumise à la Cour portait sur un point particulier, celui de savoir à quel moment un contrat d'agence commerciale prend fin au sens de la Directive 86/653².

La Cour décide, par son arrêt, que le contrat d'agence ne prend fin qu'à la date d'expiration du délai de préavis et non au moment où l’agent prend connaissance ou pouvait raisonnablement prendre connaissance de la résiliation du contrat. Cet arrêt marque la fin de la pratique des « early settlements », ces accords transactionnels conclus pendant la période de préavis, et oblige désormais les entreprises à repenser leur stratégie de sortie.

Par ailleurs, la décision – limitée à la question préjudicielle posée – suscite également certaines interrogations.

2. Le contexte : une banque, trois agents et un accord contesté

Dans cette affaire, une banque belge avait conclu trois contrats d'agence commerciale avec des agents bancaires, respectivement en 2003 et 2006. En juillet 2016, la banque a résilié ces trois contrats, moyennant différents délais de préavis allant d’une durée d'un à six mois.

Le 27 octobre 2016, alors que certains préavis couraient encore, les parties ont conclu une convention globale réglant l'ensemble des conséquences financières de la rupture : indemnité de préavis, indemnité d'éviction et indemnité complémentaire.

Les agents ont ensuite toutefois invoqué la nullité de cet accord, estimant que celui-ci avait été conclu sous la pression de la banque et qu'il contrevenait aux dispositions impératives protégeant l'agent commercial, dans la mesure où la transaction avait été signée avant la fin effective du contrat.

Les juridictions de fond belges, en l’occurrence, le Tribunal de l'entreprise néerlandophone de Bruxelles, puis la Cour d'appel de Bruxelles, ont balayé cette argumentation, décidant que les agents avaient retrouvé leur liberté contractuelle dès la notification de la résiliation et pouvaient donc disposer librement de leurs droits.

La Cour de cassation, estimant que la question touchait directement à l'interprétation de la Directive 86/653, a posé une question préjudicielle à la CJUE.

3. La question préjudicielle

La question posée était la suivante : le contrat d'agence commerciale doit-il être considéré comme ayant pris fin au moment de la cessation effective du contrat, c'est-à-dire à l'expiration du délai de préavis, ou au moment où l'agent commercial prend connaissance, ou pouvait raisonnablement prendre connaissance, de la résiliation du contrat ?

4. La CJUE tranche en faveur d’une protection intégrale de l’agent commercial jusqu'au terme du préavis

Dans son arrêt, la CJUE opte pour une interprétation protectrice, s'appuyant sur trois axes :

(i) Premièrement, la Cour rappelle que la Directive 86/653 vise à protéger les agents commerciaux dans leurs relations avec leurs commettants. Les articles 17 à 19 de la Directive 86/653 présentent un caractère impératif confirmé par l'article 19, qui interdit toute dérogation au détriment de l'agent avant l'échéance du contrat. Toute interprétation de ces dispositions pouvant s'avérer préjudiciable à l'agent commercial est exclue, selon la Cour.

(ii) Deuxièmement, la Cour observe que, jusqu'à l'expiration du préavis, l'agent reste tenu d'exécuter le contrat et demeure économiquement dépendant de son commettant. Ce n'est qu'après la cessation effective des obligations contractuelles que l'agent ne dépend plus des revenus professionnels alloués par le commettant. La rupture du contrat ne met donc pas fin, en soi, au rapport de dépendance économique entre les parties.

(iii) Troisièmement, la Cour relève que l'article 15(2) de la Directive 86/653 interdit aux parties de convenir de délais de préavis plus courts, ce qui démontre la volonté du législateur européen de protéger l'agent durant toute la durée du préavis. Selon la Cour, un commettant pourrait être tenté de mettre fin au contrat au moment où la relation avec les clients apportés par l'agent se développe, afin de limiter le montant de l'indemnité qu’il aura à verser à l’ancien agent.

La Cour conclut que les articles 15(2) et 19 de la Directive 86/653 doivent être interprétés en ce sens qu'un contrat d'agence commerciale prend fin, non pas à la date à laquelle l'agent commercial prend connaissance de la rupture, mais seulement à la date d'expiration du délai de préavis.

Il en résulte que la protection impérative de l'agent s'applique pendant toute la durée du préavis et que toute dérogation défavorable à l'agent conclue avant cette date est susceptible d'être annulée.

5. La question non tranchée : quand s’achève la protection impérative de l’agent en cas de préavis donné par le commettant inférieur au minimum légal ?

Dans son arrêt, la Cour n’examine pas spécifiquement le cas de figure qui pourrait survenir, dans lequel la durée du préavis donné par le commettant ne serait pas conforme à la durée minimum prévue impérativement par l’article 15(2) de la Directive 86/653 et de l’article X.16 CDE.

La formulation de la question préjudicielle posée par la Cour de cassation n’abordait pas spécifiquement cette distinction entre la fin du préavis donné par le commettant – pas forcément conforme à la durée minimum prévue par la loi et la Directive 86/653 – et la fin du préavis légal.

Puisque la Cour souligne que les parties ne peuvent convenir de délais de préavis plus courts que ceux prévus à l’article 15(2) de la Directive – caractérisant la volonté du législateur de protéger l’agent commercial durant toute la durée de ce préavis minimal (paragraphe 34 de l’arrêt) – on pourrait soutenir que les accords transactionnels conclus entre agents et commettants ne seraient valables que s’ils sont conclus, non seulement après l’expiration du délai de préavis notifié par le commettant, mais également après l’expiration du délai de préavis minimum imposé impérativement par la Directive 86/653 et la loi (si le premier délai est inférieur au second).

Le législateur belge a cependant spécifiquement sanctionné le non-respect du préavis légal minimum par le paiement d’une indemnité compensatoire de préavis – non prévue par la Directive 86/653 – laquelle est égale à la rémunération en cours, correspondant soit à la durée du préavis, soit à la partie de ce délai restant à courir (article X.16 CDE). Dès lors, dans l’hypothèse d’un préavis insuffisant, l’agent est déjà protégé puisqu’il a droit à une indemnité complémentaire de préavis, au sujet de laquelle il ne pourrait transiger – si on suit le raisonnement de la Cour – qu’à la fin du préavis insuffisant qu’on lui aurait octroyé.

Cette question spécifique n’a pas été abordée par la Cour.

6. La détermination de la fin d’un contrat d’agence ne relève-t-elle pas du droit commun des obligations ?

La lecture de cet arrêt suscite une dernière réflexion au regard du droit commun des obligations.

Il est, en effet, permis de s’interroger sur ce qui a justifié que, dans cette affaire, les juridictions belges saisies de la cause³, se soient posé la question de savoir quand le contrat d’agence prenait fin, alors que, de prime abord, la question ne relève pas spécifiquement du droit de l’agence commerciale (la Directive 86/653 n’y répond d’ailleurs pas), mais du droit commun des obligations.

Un contrat à durée indéterminée prend fin à la fin du préavis et un contrat à durée déterminée prend fin à son terme contractuel (art. 5.75 et 5.76 du Code civil).

Il est difficile de comprendre sur quels fondements les juridictions d’instance et d’appel ont pu admettre que la fin du contrat d’agence – et donc de la protection de la loi – pouvait intervenir « au moment où l'agent commercial prend connaissance, ou pouvait raisonnablement prendre connaissance, de la résiliation du contrat », alors qu’il est communément admis que la notification d’un congé ne met pas nécessairement fin, avec effet immédiat, au contrat, et certainement pas lorsque ce congé est accompagné d’un préavis.

N’aurait-il pas plutôt fallu poser la question sous l’angle de la renonciation : à partir de quel moment un agent peut-il valablement renoncer à ses droits (et donc transiger) ? Le débat aurait alors porté sur le caractère impératif des dispositions de la Directive 86/653 et des dispositions du titre 1er du livre X du CDE.

7. Implications pratiques – Que retenir ?

(i) La fin des accords transactionnels prématurés

La pratique consistant à conclure un accord de résiliation global pendant le délai de préavis d’un contrat d’agence commercial est définitivement remise en cause.

Les entreprises devront agir en deux temps : d’abord, en cours le préavis, négocier les conséquences de la résiliation du contrat, et, ensuite, à compter de la fin effective du contrat, finaliser l’accord transactionnel négocié au préalable, lequel pourra prévoir des renonciations (totales ou partielles) par l’agent à ses droits.

(ii) Bref délai de prescription des actions naissant du contrat d’agence

Rappelons également le bref délai de prescription des actions naissant du contrat d’agence commerciale, d’un an à compter de la cessation du contrat (articles 17(5) de la Directive 86/653 et X.24 CDE).

Ce délai est à mettre en parallèle avec le délai de prescription des actions en nullité, selon le droit commun, de cinq ans (art. 5.60 du Code civil).

Un accord transactionnel anticipé conclu entre un agent commercial et son commettant devrait-il être attaqué dans le délai d’un an ou de cinq ans ? Cette question n’est pas non plus abordée dans la décision commentée.

En toute hypothèse, il sera impératif que l’agent fasse valoir ses droits à l’indemnité compensatoire de préavis, à l’indemnité d’éviction et à l’indemnité complémentaire, au plus tard, dans le délai d’un an à compter de la cessation effective du contrat d’agence.

Dans de nombreux cas, ce délai pourrait être déjà dépassé – et faire obstacle à toutes prétentions de l’agent fondées sur la loi sur l’agence commerciale – si on devait admettre que c’est le délai de prescription du droit commun des actions en nullité qui s’applique aux actions en nullité d’un accord transactionnel conclu entre un commettant et un agent.

(iii) Nos recommandations

Pour les commettants :

• Revoir les procédures internes de résiliation des contrats d'agence à la lumière de cet arrêt.
• Ne plus conclure d'accords transactionnels définitifs avant l'expiration du préavis minimal légal – par prudence – et non du préavis notifié, si celui-ci est inférieur au premier.
• Privilégier une approche en plusieurs étapes : (i) notification de la résiliation, (ii) négociation informelle pendant le préavis minimal, (iii) conclusion de l'accord transactionnel après son expiration.
• Évaluer les accords transactionnels antérieurs encore susceptibles de contestation.

Pour les agents commerciaux :

• Prendre conscience du renforcement de leur position de négociation durant la période de préavis.
• Ne pas renoncer prématurément à des droits, sachant que la protection impérative court jusqu'à l'expiration du préavis.
• Examiner les accords de résiliation antérieurs, datant de moins d’un an suivant la cessation du contrat d’agence, qui peuvent avoir été conclus dans des conditions défavorables à l’agent en cours de préavis.

Notes de bas de page:

1. Affaire C-204/25, ECLI:EU:C:2026:338.

2. Directive 86/653/CEE du Conseil du 18 décembre 1986 relative à la coordination des droits des États membres concernant les agents commerciaux indépendants (la « Directive 86/653 »). En droit interne belge, la Directive 86/653 a été transposée dans la loi du 13 avril 1995, insérée ensuite, par la loi du 2 avril 2014, dans le titre 1 du livre X du Code de droit économique. 

3. Les décisions d’instance et d’appel ne sont, à notre connaissance, pas publiées.

Handelsagentuur: het HvJ-EU bevestigt de nietigheid van voortijdige schikkingsovereenkomsten

1. Het arrest van het HvJ-EU van 23 april 2026 naar aanleiding van een prejudiciële vraag van het Belgische Hof van Cassatie

Het Hof van Justitie van de Europese Unie (het “HvJ-EU” of het “Hof”)¹ heeft op 23 april 2026 een belangrijk arrest gewezen inzake handelsagentuur. De aan het Hof voorgelegde vraag had betrekking op een specifiek punt, namelijk op welk moment een handelsagentuurovereenkomst een einde neemt in de zin van Richtlijn 86/653/EEG2.²

Het Hof beslist bij dit arrest dat de handelsagentuurovereenkomst pas een einde neemt op de datum van het verstrijken van de opzeggingstermijn en niet op het moment waarop de handelsagent kennis neemt of redelijkerwijs kennis kon nemen van de opzegging van de overeenkomst. Dit arrest maakt een einde aan de praktijk van de « early settlements », die schikkingsovereenkomsten die tijdens de opzeggingstermijn worden gesloten, en verplicht de ondernemingen voortaan hun exitstrategie te herdenken.

Daarnaast roept de beslissing – beperkt tot de gestelde prejudiciële vraag – ook bepaalde vragen op.

2. De context: een bank, drie handelsagenten en een betwist akkoord

In deze zaak had een Belgische bank drie handelsagentuurovereenkomsten gesloten met bankagenten, respectievelijk in 2003 en 2006. In juli 2016 heeft de bank deze drie overeenkomsten opgezegd, met verschillende opzeggingstermijnen variërend van één tot zes maanden.

Op 27 oktober 2016, terwijl bepaalde opzeggingstermijnen nog liepen, hebben de partijen een globaal akkoord gesloten ter regeling van alle financiële gevolgen van de beëindiging: opzeggingsvergoeding, uitwinningsvergoeding en bijkomende vergoeding.

De handelsagenten hebben vervolgens echter de nietigheid van dit akkoord ingeroepen, omdat zij van oordeel waren dat het onder druk van de bank was gesloten en dat het in strijd was met de dwingende bepalingen ter bescherming van de handelsagent, aangezien de dading was ondertekend vóór het daadwerkelijke einde van de overeenkomst.

De Belgische feitenrechters, met name de Nederlandstalige ondernemingsrechtbank te Brussel en vervolgens het hof van beroep te Brussel, hebben deze argumentatie verworpen en geoordeeld dat de handelsagenten hun contractuele vrijheid hadden herwonnen vanaf de kennisgeving van de opzegging en dus vrij over hun rechten konden beschikken.

Het Hof van Cassatie, dat van oordeel was dat de vraag rechtstreeks betrekking had op de uitlegging van Richtlijn 86/653/EEG, heeft een prejudiciële vraag gesteld aan het HvJ-EU.

3. De prejudiciële vraag

De gestelde vraag luidde als volgt: moet de handelsagentuurovereenkomst worden beschouwd als beëindigd op het moment van de daadwerkelijke beëindiging van de overeenkomst, dat wil zeggen bij het verstrijken van de opzeggingstermijn, of op het moment waarop de handelsagent kennis neemt, of redelijkerwijs kennis kon nemen, van de opzegging van de overeenkomst?

4. Het HvJ-EU kiest voor een volledige bescherming van de handelsagent tot het einde van de opzeggingstermijn

In zijn arrest kiest het HvJ-EU voor een beschermende uitlegging, gebaseerd op drie pijlers:

(i) Ten eerste herinnert het Hof eraan dat Richtlijn 86/653/EEG beoogt de handelsagenten te beschermen in hun betrekkingen met hun principalen. De artikelen 17 tot en met 19 van Richtlijn 86/653/EEG hebben een dwingend karakter, bevestigd door artikel 19, dat elk beding ten nadele van de handelsagent vóór het verstrijken van de overeenkomst verbiedt. Elke uitlegging van deze bepalingen die nadelig zou kunnen zijn voor de handelsagent is volgens het Hof uitgesloten.

(ii) Ten tweede stelt het Hof vast dat de handelsagent tot het verstrijken van de opzeggingstermijn gehouden blijft de overeenkomst uit te voeren en economisch afhankelijk blijft van zijn principaal. Pas na de daadwerkelijke beëindiging van de contractuele verplichtingen is de handelsagent niet langer afhankelijk van de door de principaal toegekende beroepsinkomsten. De opzegging van de overeenkomst maakt op zich dus geen einde aan de economische afhankelijkheid tussen de partijen.

(iii) Ten derde wijst het Hof erop dat artikel 15, lid 2, van Richtlijn 86/653/EEG het de partijen verbiedt kortere opzeggingstermijnen overeen te komen, hetgeen de wil van de Europese wetgever aantoont om de handelsagent gedurende de gehele opzeggingstermijn te beschermen. Volgens het Hof zou een principaal in de verleiding kunnen komen de overeenkomst te beëindigen op het moment dat de relatie met de door de handelsagent aangebrachte klanten zich ontwikkelt, teneinde het bedrag van de aan de voormalige handelsagent verschuldigde vergoeding te beperken.

Het Hof concludeert dat artikel 15, lid 2, en artikel 19 van Richtlijn 86/653/EEG aldus moeten worden uitgelegd dat een handelsagentuurovereenkomst niet eindigt op de datum waarop de handelsagent kennis neemt van de opzegging, maar pas op de datum van het verstrijken van de opzeggingstermijn.

Hieruit volgt dat de dwingende bescherming van de handelsagent van toepassing is gedurende de gehele opzeggingstermijn en dat elke voor de handelsagent nadelige afwijking die vóór die datum wordt overeengekomen, nietig kan worden verklaard.

5. De niet-beantwoorde vraag: wanneer eindigt de dwingende bescherming van de handelsagent bij een door de principaal gegeven opzeggingstermijn die korter is dan de wettelijke minimumtermijn?

In zijn arrest onderzoekt het Hof niet specifiek het geval dat zich zou kunnen voordoen, waarin de duur van de door de principaal gegeven opzeggingstermijn niet in overeenstemming zou zijn met de dwingend voorgeschreven minimumduur van artikel 15, lid 2, van Richtlijn 86/653/EEG en van artikel X.16 WER.

De formulering van de door het Hof van Cassatie gestelde prejudiciële vraag ging niet specifiek in op dit onderscheid tussen het einde van de door de principaal gegeven opzeggingstermijn – niet noodzakelijk in overeenstemming met de wettelijk voorgeschreven minimumduur krachtens de wet en Richtlijn 86/653/EEG – en het einde van de wettelijke opzeggingstermijn.

Aangezien het Hof benadrukt dat de partijen geen kortere opzeggingstermijnen mogen overeenkomen dan die welke zijn vastgesteld in artikel 15, lid 2, van de Richtlijn – hetgeen de wil van de wetgever kenmerkt om de handelsagent gedurende de gehele duur van deze minimale opzeggingstermijn te beschermen (punt 34 van het arrest) – zou men kunnen betogen dat schikkingsovereenkomsten tussen handelsagenten en principalen slechts geldig zouden zijn indien zij niet alleen na het verstrijken van de door de principaal betekende opzeggingstermijn, maar ook na het verstrijken van de dwingend door Richtlijn 86/653/EEG en de wet opgelegde minimale opzeggingstermijn worden gesloten (indien de eerste termijn korter is dan de tweede).

De Belgische wetgever heeft de niet-naleving van de wettelijke minimale opzeggingstermijn echter specifiek gesanctioneerd door de betaling van een opzeggingsvergoeding – niet voorzien door Richtlijn 86/653/EEG – die gelijk is aan de lopende bezoldiging, overeenkomend met hetzij de duur van de opzeggingstermijn, hetzij het resterende deel ervan (artikel X.16 WER). Bijgevolg is de handelsagent in het geval van een ontoereikende opzeggingstermijn reeds beschermd, aangezien hij recht heeft op een bijkomende opzeggingsvergoeding, waarover hij – indien men de redenering van het Hof volgt – pas een dading kan sluiten na het einde van de ontoereikende opzeggingstermijn die hem was toegekend.

Deze specifieke vraag is niet door het Hof behandeld.

6. Valt de bepaling van het einde van een handelsagentuurovereenkomst niet onder het gemeen verbintenissenrecht?

De lezing van dit arrest geeft aanleiding tot een laatste overweging vanuit het oogpunt van het gemeen verbintenissenrecht.

Men kan zich inderdaad de vraag stellen wat de reden was dat de Belgische rechters die van de zaak kennis namen, zich de vraag hebben gesteld wanneer de handelsagentuurovereenkomst een einde neemt, terwijl deze vraag op het eerste gezicht niet specifiek onder het recht inzake handelsagentuur valt (Richtlijn 86/653/EEG geeft er overigens geen antwoord op), maar onder het gemeen verbintenissenrecht.

Een overeenkomst van onbepaalde duur neemt een einde na het verstrijken van de opzeggingstermijn en een overeenkomst van bepaalde duur neemt een einde op de contractuele vervaldatum (art. 5.75 en 5.76 van het Burgerlijk Wetboek).

Het is moeilijk te begrijpen op welke grondslag de rechters in eerste aanleg en in hoger beroep³ hebben kunnen aanvaarden dat het einde van de handelsagentuurovereenkomst – en dus van de wettelijke bescherming – kon intreden “op het moment waarop de handelsagent kennis neemt, of redelijkerwijs kennis kon nemen, van de opzegging van de overeenkomst”, terwijl het algemeen aanvaard is dat de kennisgeving van een opzegging niet noodzakelijkerwijs met onmiddellijke ingang een einde maakt aan de overeenkomst, en zeker niet wanneer deze opzegging gepaard gaat met een opzeggingstermijn.

Had men de vraag niet veeleer moeten stellen vanuit het oogpunt van de afstand van rechten: vanaf welk moment kan een handelsagent geldig afstand doen van zijn rechten (en dus een dading sluiten)? Het debat zou dan hebben gehandeld over het dwingend karakter van de bepalingen van Richtlijn 86/653/EEG en van de bepalingen van titel 1 van boek X van het WER.

7. Praktische implicaties – Wat onthouden?

(i) Het einde van voortijdige schikkingsovereenkomsten

De praktijk om tijdens de opzeggingstermijn van een handelsagentuurovereenkomst een globaal beëindigingsakkoord te sluiten is definitief op de helling komen te staan.

De ondernemingen zullen in twee fasen moeten handelen: eerst, tijdens de opzeggingstermijn, de gevolgen van de opzegging van de overeenkomst onderhandelen, en vervolgens, vanaf het daadwerkelijke einde van de overeenkomst, de vooraf onderhandelde schikkingsovereenkomst finaliseren, die een (gehele of gedeeltelijke) afstand door de handelsagent van zijn rechten kan bevatten.

(ii) Korte verjaringstermijn voor vorderingen uit de handelsagentuurovereenkomst

Herinneren wij eveneens aan de korte verjaringstermijn voor vorderingen die voortvloeien uit de handelsagentuurovereenkomst, van één jaar te rekenen vanaf de beëindiging van de overeenkomst (artikelen 17, lid 5, van Richtlijn 86/653/EEG en X.24 WER).

Deze termijn dient te worden afgezet tegen de verjaringstermijn voor nietigheidsvorderingen krachtens het gemeen recht, van vijf jaar (art. 5.60 van het Burgerlijk Wetboek).

Moet een voortijdig gesloten schikkingsovereenkomst tussen een handelsagent en zijn principaal worden aangevochten binnen de termijn van één jaar of van vijf jaar? Ook deze vraag wordt niet behandeld in de besproken beslissing.

In elk geval zal de handelsagent zijn aanspraken op de opzeggingsvergoeding, de uitwinningsvergoeding en de bijkomende vergoeding uiterlijk binnen één jaar na de daadwerkelijke beëindiging van de handelsagentuurovereenkomst moeten doen gelden.

In veel gevallen zou deze termijn reeds verstreken kunnen zijn – en een beletsel vormen voor alle aanspraken van de handelsagent op grond van de wetgeving inzake handelsagentuur – indien men zou aanvaarden dat het de gemene verjaringstermijn voor nietigheidsvorderingen is die van toepassing is op vorderingen tot nietigverklaring van een schikkingsovereenkomst gesloten tussen een principaal en een handelsagent.

(iii) Onze aanbevelingen

Voor de principalen:

• De interne procedures voor de opzegging van handelsagentuurovereenkomsten te herzien in het licht van dit arrest.
• Geen definitieve schikkingsovereenkomsten meer te sluiten vóór het verstrijken van de wettelijke minimale opzeggingstermijn – uit voorzichtigheid – en niet van de betekende opzeggingstermijn, indien deze korter is dan de eerste.
• De voorkeur te geven aan een gefaseerde aanpak: (i) kennisgeving van de opzegging, (ii) informele onderhandeling tijdens de minimale opzeggingstermijn, (iii) sluiting van de schikkingsovereenkomst na het verstrijken ervan.
• Eerdere schikkingsovereenkomsten te evalueren die nog vatbaar zijn voor betwisting.

Voor de handelsagenten:

• Zich bewust te worden van de versterking van hun onderhandelingspositie tijdens de opzeggingstermijn.
• Niet voortijdig afstand te doen van rechten, wetende dat de dwingende bescherming geldt tot het verstrijken van de opzeggingstermijn.
• Eerdere beëindigingsakkoorden te onderzoeken, daterend van minder dan één jaar na de beëindiging van de handelsagentuurovereenkomst, die mogelijk onder voor de handelsagent ongunstige omstandigheden tijdens de opzeggingstermijn zijn gesloten.

Voetnoten:

1. Zaak C-204/25, ECLI:EU:C:2026:338.

2. Richtlijn 86/653/EEG van de Raad van 18 december 1986 inzake de coördinatie van de wetgevingen van de lidstaten inzake zelfstandige handelsagenten (de « Richtlijn 86/653/EEG »). In het Belgisch intern recht werd Richtlijn 86/653/EEG omgezet door de wet van 13 april 1995, die vervolgens bij wet van 2 april 2014 werd ingevoegd in Titel 1 van Boek X van het Wetboek van economisch recht. 

3. De beslissingen in eerste aanleg en in hoger beroep zijn, voor zover ons bekend, niet gepubliceerd.